बुटवल । असारमा लामो समयसम्म गरिएको कृषि कर्मको थकान मेट्दै, प्रकृतिको हरियाली र शिवभक्तिको महिना श्रावणको शुभारम्भसँगै आज देशभर साउने सङ्क्रान्ति (कर्कट सङ्क्रान्ति) हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ। सूर्यले कर्कट राशिमा प्रवेश गरेको यस दिनदेखि दक्षिणायन सुरु हुने, वर्षाको मध्यविन्दु मानिने र कृषिसँग जोडिएको यस पर्वको सांस्कृतिक र खगोलीय महत्त्व रहेको छ।
सङ्क्रान्तिको दिन सूर्य दक्षिणतर्फ ढल्छ भनेर मानिन्छ, जसलाई दक्षिणायनको सुरुवात मानिन्छ। यस दिनलाई किसानहरूले धान रोपाइँको थकान मेटाउने, आफन्तहरूसँग मिलेर मीठा पकवान खाने र सुखदुःख साट्ने अवसरका रूपमा पनि मनाउँछन्।
लुतो फाल्ने परम्पराः चर्मरोगबाट मुक्तिको प्रतीक
साउने सङ्क्रान्तिको विशेष परम्परा ’लुतो फाल्ने’ हो, जसमा औषधीय वनस्पतिहरू (कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, आदि) बालेर घरघरमा फालिन्छ। यसले कृषिकर्म गर्दा लाग्न सक्ने चर्मरोगबाट मुक्ति दिलाउने विश्वास गरिन्छ। साथै, ’कण्डारक’ नामक राक्षसलाई टार्न नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने जस्ता चलनहरू पनि प्रचलित छन्।
श्रावणको आरम्भः शिव आराधनाको महिना
साउने सङ्क्रान्तिसँगै शिवजीको प्रिय महिना श्रावण पनि सुरु हुन्छ। यस महिनामा महिलाहरू हरियो र रातो लुगा लगाएर, चुरा र मेहन्दी लगाएर शिवको पूजा गर्छन्। यसले प्रकृतिसँग एकरूप हुने र शिवभक्तिको संयोजनलाई जनाउँछ।
प्रकृति, संस्कृति र स्वास्थ्यको संगम
साउने सङ्क्रान्ति केवल पर्व मात्र होइन, यो कृषि संस्कृति, प्रकृतिप्रेम, स्वास्थ्यचेतना र सामाजिक सद्भावको अनुपम संगम हो। यसले नेपाली समाजको प्रकृति र परम्पराप्रतिको गहिरो आस्थालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।